---- بیمارستانسازی بشدت به تکنولوژی روز و پیشرفتهای جدید وابسته است . آنهم از نوع وابستگی حیاتی ؛ زیرا ضوابط حرفه ای ، آگا هی های جامعه ، و خود بیمار و اطرافیان وی اجازهء چشم پوشی از دستاورد های جدید را در امر درمان به هیچ مرجعی نمی دهند .
---- بیمارستانسازی یک فعالیت چند بعدی است و اعضاء متخصص تیم بیمارستانساز، نه تنها بایستی برعلم تخصصی خود کاملا مسلط و به واقع مجری مجربی باشند ، بلکه توانایی انجام کار گروهی و درک و رعایت زوایای تخصصی علم خود برای حل مشکل طرف مقابل را داشته باشند ( چیزی که در کارهای تیمی دیگرکمتر احساس می گردد )
---- سرعت تغییر در دستگاهها و تجهیزات پزشکی و به تبع آن استانداردهای فضای درمانی آنقدر زیاد است که بعضا فرصت طرح و حلاجی آنها به صورت واحدهای درسی دانشگاهی برای آموزش کلاسیک رخ نداده و قبل از طرح و تدوین و تصویب سیلابس دروس مذکور در دانشگاهها ، بعضآ آن مبحث از دور خارج و جایگزین جدیدی برای آن بدست آمده است .
---- به همین دلیل ، مدیران سایت تخصصی بیمارستان سازی در ایران ، بر این اعتقاد بوده و هستند که گارگاههای آموزشی مداوم و کوتاه مدت ، موثرترین راه انتقال تجارب به نسل جدید دست اندر کار بیمارستانسازی خواهد بود . سه مشخصهء صدر الذکر ما را ملزم به ارائه تکنیکی نموده است که بتوانیم ضمن الزام انتقال مباحث علمی ، بحث سرعت این انتقال ، رعایت زوایای تخصص های مختلف ، و پرهیز از تشریفات رایج در تهیهء دیگر منابع درسی ، را مد نظر قرار دهیم .
---- در این راستا ستون ثبت یک تجربه را به عنوان ابزاری برای حل این مشکل طراحی نموده ایم که بتواند ضمن آنکه تابلوی گویای تجربه های کاری پیشکسوتان بیمارستانسازی گردد ، از طرف دیگر به سرعت این یافته ها را با پرهیز از تشریفات و به صورت حتی چند جمله ، جمع آوری و ثبت و ارائه و انتقال نماید تا موضوعات مختلف برای پژوهشگران کاربردی تر و برای پیشکسوتان کم درد سرتر ، و از همه مهمتر اینکه این همه ، بتواند در یک مرجع معتبر طرح و قابل ارایه گردد .
---- لهذا علی رغم مشکلاتی که به لحاظ فشردگی کارهای جمع اوری وارائه مقالات تخصصی و از نظر کمبود وقت داریم ، درحال حاضربا فعا ل کردن ستون ثبت یک تجربه قصد داریم فرصت را از د ست نداده و با ثبت تجارب کوتاه و مختصر اساتید فن بیمارستان سازی و بیمارستان داری ، از این نظر نیز پیشرو باشيم:
نقش فرم ساختمان در تهویه هوا در اقلیم های مختلف
. . . . . . . . فرم ساختمانی اکثر بیمارستانهای ایران رابطهء منطقی با اقلیم پیرامونی خود را ندارند . این اشکال اساسی بدلیل کپی کاری غیر علمی و ناقص موجود در احداثات بیمارستانی کشور ماست که همواره تحت نام تیپ سازی بیمارستانی ٬ به صورت جاهلانه ای بر تفکرات مدیران ناآشنای دولتی که براین بخش کاملآ تخصصی گمارده میشوند ٬ سایه انداخته است . . . . .
. . . . . . دهها دلیل علمی برای تفاوت آشکار پارامترهای پزشکی در مناطق مختلف کشور وجود دارد که هر کدام به تنهایی بایستی بتواند زمینه ی تفاوتهای آشکار هر بیمارستان با بیمارستان دیگر را به متولیان دولتی بفهماند ٬ ولی متاسقانه این ادراک ٬ ناشیانه انکار میگردد و همچنان در بخش دولتی ٬ کپی کاری نقشه ها و ساختار ها و روابط بیمارستانی جاهلانه تقلید میگردد . . . . .
. . . . . از جمله معایب تقلید و کپی کاری در نقشه ها و فرمهای ساختمانی بیمارستانها ٬ عدم توجه به تهویه طبیعی در اقلیم های مختلف ایرانی است . هریک از اقلیم های متنوع آب و هوایی کشور ما ٬ فرم خاصی از ساختمان را میطلبد تا براساس این فرم ساختمانی تجربه شدهء محلی و بومی ٬ نکات مختلفی از جمله تهویه سازگار با محیط و مبتنی بر طبیعت ٬ حاصل گردد . . . . . .
. . . . . . . در فرمهای بیمارستانی واقع شده در اقلیم های خشک ( که اکثریت مناطق جمعیتی ایران را شامل میشود ) با بریدن قسمتی از مكعب ساختمان اصلی بیمارستان ٬ و پر نمودن حفره ایجاد شده باسایه ( سایه دیوار، درخت، پیچك و چفته مو) و هوای خنك شده بوسیله تبخیر آب سطح چمن، برگ درختان، حوض و فواره ٬ می توان اقلیم نسبتاً مطلوبی در ساختمان ایجاد نمود . در اطراف این باغچه داخلی ٬ پلان ساختمان می تواند آزاد باشد ، بدین ترتیب پلان كلی ساختمان اصلی بیمارستان ٬ دراین مناطق به طرف داخل معطوف می گردد . . . . . . .
. . . . . . در مناطق گرم و خشك باید میزان تهویه طبیعی در روز را به حداقل ممكن رساند ، چون در اثر ورود هوای گرم خارج بداخل ، دمای هوای سطوح داخل نیز افزایش می یابد. بخصوص در طول روز كه سرعت باد زیاد و در نتیجه میزان تهویه طبیعی نیز زیاد است، تغبیرات دمای هوای داخلی در حدود نزدیك به دمای هوای خارج تغییر می نماید . به همین لحاظ جانمایی بخش هایی از بیمارستانها که نبایستی دچار تغییرات ناگهانی دما شوند (مانند بخشهای ویژه ) ٬ در مجاورت این سطوح خارجی در این فرمهای ساختمانی نبایستی قرار گیرند . این نکته بسیار مهم در کپی کاری بیمارستانها در موارد استفاده از نقشه های تیب میتواند هزینه های پیدا و پنهان زیادی را به اقتصاد انرژی در بیمارستان و حتی ضریب سلامتی بیماران تحمیل نماید . . . . . .
. . . . . . . از طرفی دیگر، چون رطوبت هوای اینگونه مناطق كم است، حتی با جریان هوائی با سرعت كم امكان سرد شدن بدن از طریق تبخیر عرق بدن وجود داشته و در نتیجه نیازی به سرعت زیاد هوا برای خنك سازی از راه تبخیر نمی باشد . سرعت جابجایی هوا برای ایجاد چنین وضعیتی می تواند 15درثانیه باشد و این سرعتی است كه در نتیجه اختلاف دمای سطوح و همچنین در نتیجه نفود هوای خارج بداخل از طریق درز پنجره ها، در هوای اطاق بوجود می آید، و بدین ترتیب نیازی به باز بودن پنجره ها نخواهد بود . . . . . . .
. . . . . در فرم پیشنهادی بالا و در زمان عصر وشب ، بدلیل پائین بودن دمای هوای خارج ، نسبت به دمای هوای سطوح داخلی ، تهویه طبیعی بین محیطهای داخلی و خارجی ٬ خود به خود امكان خنك شدن هوای داخلی را بوجود می آورد . توصیه میگردد در راهرو های بیمارستانها و همچنین در بخشهای بیمارستانی ٬ چنانچه بتوانند ٬ پنچره های خود را مقارن صبحدم باز نمایند ٬ تا با کمی كوران هوا ، باعث ایجاد صبح دل انگیزی در هنگام ویزیت صبحگاهی بیماران گردد . البته بشرط آنکه درجهء سردی هوا موجب آزار بیماران نگردد . . . . . .
. . . . . وجود پنجره های باز شو در بیمارستانهای مناطق گرم وخشک ضروری است . اما باید به این نكته توجه داشت كه راندمان تهویه با اندازه پنجره ها متناسب خواهد بود . به هر حال با هم آهنگ ساختن محل، شكل و نحوه باز شدن پنجره ها ، میتوان اتلاف حرارتی آنها را به حداقل رسانده و در عین حال امكان تهویه بطور مفید را بوجود آورد. ضمناً باید به مشكل ورود گرد و غبار بداخل ساختمان نیز توجه داشت . . . . . .
. . . . . . در مناطق كه همیشه طوفان شن و یا گرد و غبار وجود دارد، ثابت شده است ساختمان هائی كه بر روی پیلوتی مرتفع قرار گرفته اند ٬ مقدار بسیار كمی ازگرد و غبار وشن موجود در هوا را دریافت می نمایند، چون معمولاً در ارتفاع بیش از 10 متر میزان شن موجود در هوا بشدت افت می نماید. بنابر این در این گونه مناطق داشتن یک پیلوت مرتفع کمک شایانی به تهویه هوای تمیز در مواقع گرد و خاک مینماید . . . . . .
قسمتی از مقالهء تحلیلی بر فرمهای متداول بیمارستانی در اقلیم های مختلف نوشتهء مهندس محمدرضا اردلانی
